Table of Contents

Awọn ẹtan ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere

Bí A Ṣe Lè Mọ Àwọn Ìwà Ìbàjẹ́ Tó Wà Nínú Ìtẹ́

Awọn ẹtan ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere ere

Àwọn apẹ̀yìndà máa ń gbẹ́kẹ̀ lé àwọn ọ̀nà ìjìnlẹ̀ èrò orí bí gbígbé èròkerò tí kò tòótọ́ nípa kánjúkánjú, lílo ìlara, àti lílo ìjìnlẹ̀ ìmọ̀ ìṣọ̀kan láti gba ìgbẹ́kẹ̀lé.

Bí Àwọn Tó Ń Ṣọ̀rọ̀ Ìtẹ́wọ́gbà Ṣe Ń Rí sí Àwọn Tó Ń Ṣọ̀rọ̀ Ìtẹ́wọ́gbà

Àwọn apẹ̀yìndà máa ń lo onírúurú ọ̀nà láti bá àwọn tó lè di ẹni tó ń ṣọ̀tá wọn sọ̀rọ̀:

  • Ìwà ìbàjẹ́ ìsọfúnni: Àwọn ìsọfúnni tí a ṣe láti dà bí àwọn ìsọfúnni ìjọba láti lọ́tẹ́ìdì, tí wọ́n sábà máa ń fi àwọn àmì ẹ̀rí àti èdè tí wọ́n fi ń sọ̀rọ̀ lọ́nà tó ṣe pàtàkì hàn.
  • Ìfonwo: Àwọn oníbàárà ń pe àwọn tó ń sọ pé àwọn ń ṣojú fún ìgbìmọ̀ àtẹ̀tẹ́lẹ̀ kan, wọ́n sì ń béèrè owó láti fi owó tí wọ́n ti ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀.
  • Àwọn àkànlò àjọlò: Àwọn àkọsílẹ̀ èké tàbí ìpolówó tó ń ṣèlérí ìṣẹ́gun lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní pàṣípààrọ̀ fún owó kékeré tàbí àwọn ìsọfúnni nípa ara ẹni.
  • SMS phishing (smishing): Àwọn ìsọfúnni àfọwọ́kọ tó ní ìjápọ sí àwọn ojúewé ìfọ̀rọ̀wérọ̀ tí ń kó ìsọfúnni nípa lílo ìkànnì tàbí ìsọfúnni nípa owó.
  • Ìpọ́npó: Àwọn lẹ́tà tó dà bí ti ìjọba ránṣẹ́ sí àwọn ilé, tí wọ́n sábà máa ń rán láti àwọn orílẹ̀-èdè òkèèrè, tí wọ́n ń sọ pé ẹni tó gba ìwé náà ti gba èrè kan.

Ohun tó ń mú kí ẹni tó ń ṣọ̀tẹ̀ yìí sọ ohun tó gbà á lọ́kàn, èyí sì ń mú kí ọkàn ẹni náà balẹ̀, èyí sì ń jẹ́ kó ṣòro fún ẹni tó ń ṣọ̀tẹ̀ láti ronú jinlẹ̀ nípa ohun tó ń sọ.

Àwọn Irú Ẹ̀tàn Tó Wà Nínú Ìdárò

Àwọn ẹ̀tàn tó ń ṣẹlẹ̀ nínú àtẹ́tẹ́lẹ̀ ti wá ń yí padà látìgbàdégbà, tí mímọ̀ nípa irú rẹ̀ kò sì ní jẹ́ kó o lè máa ṣọ́ra.

Àwọn Èèyàn Tó Ń Ṣàṣìṣe Nípa Ṣíṣàì Rí owó Sápá

Eyi ni ẹtan lọta ti o jẹ olokiki ati ti o wọpọ julọ. A sọ fun olufaragba pe wọn ti ṣẹgun iye owo nla ṣugbọn o gbọdọ san owo kan ni ilosiwaju lati bo awọn owo-ori, awọn idiyele iṣakoso, tabi awọn idiyele gbigbe. A maa n beere fun owo naa nipasẹ gbigbe waya, kaadi ẹbun, cryptocurrency, tabi awọn kaadi debiti ti o tun ṣatunṣe ti o fẹrẹ jẹ eyiti ko ṣee ṣe lati tọju tabi yi pada. Ni kete ti a ti san owo naa, ẹtan naa n parẹ tabi beere awọn sisan afikun.

Àwọn Àṣà Ìfipabanilò-Ọ̀nà

Awọn ẹtan ẹtan ni awọn imeeli ẹtan tabi awọn oju opo wẹẹbu ti a ṣe apẹrẹ lati ṣe imita awọn ajo lotiri ti o wulo. Idi ni lati tan ẹni ti o gba ni lati ṣafihan alaye ti o ni idaniloju bii awọn nọmba banki, awọn alaye kaadi kirẹditi, awọn nọmba Aabo Awujọ, tabi awọn ọrọ igbaniwọle akọọlẹ ori ayelujara. Awọn ifiranṣẹ wọnyi nigbagbogbo ni awọn ọna asopọ si awọn oju-iwe wọle ti o jẹ ẹtan tabi awọn afikun ti o fi malware sori ẹrọ ẹrọ olufaragba.

Àwọn Ìkìlọ̀ Èké Tó Wà Nínú Àdáná

Ninu iyatọ yii, olufaragba gba iwifunni ti a ko beere lọwọ rẹ nigbagbogbo nipasẹ imeeli tabi ifiranṣẹ taara media ti o sọ pe wọn ti ṣẹgun lọta kan ti wọn ko wọle. Ifiranṣẹ naa le tọka si ẹbun kan pato ati pẹlu iwe aṣẹ ti o dabi osise. Olugbajẹ naa lẹhinna beere fun owo tabi alaye ti ara ẹni lati ṣayẹwo win. Àkọkọ pupa ni pe olufaragba ko ra tiketi tabi wọle si idije kan.

Àwọn Ìwà Ìbàjẹ́ Tó Wà Nínú Ìdárò Ayé Àgbáyé

Àwọn oníbàárà sọ pé ẹni tó bá pàdánù owó náà ti gba lọ́tẹ́yín ilẹ̀ òkèèrè kan, irú bí àgbáyé El Gordo, àgbáyé Canada tàbí àgbáyé orílẹ̀-èdè míì.

Ṣàyẹ̀wò Àwọn Ìwà Ìbàjẹ́ Tó Ń Ṣẹ́wọ́n Fúnni Láti Pọ̀

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ẹ̀tàn míì ló máa ń wáyé, àwọn kan lára àwọn tó ń ṣe àdánwò lọ́tẹ́tẹ́ máa ń lo ọ̀nà ìdìbò tí kò tọ́. Wọ́n máa ń ránṣẹ́ àdánwò kan fún apá kan ìyọrísí tí wọ́n ti rí gbà, wọ́n sì máa ń sọ fún ẹni tó jẹ́ ọ̀daràn pé kó kó o kó owó náà sínú àdánwò náà, kí wọ́n sì tún fi apá kan padà fún owó náà. Àdánwò náà jẹ́ àdàkàdekè, nígbà tí bá sì di pé báńkì náà bá rí àdánwò náà, ẹni tó jẹ́ ọ̀daràn náà ló máa ń san gbogbo owó tó bá yọ̀ jáde.

Àwọn Ìtàn Ìtàn Ìṣirò

Àwọn oníwà ìbàjẹ́ ń wá owó lọ́wọ́ àwọn oníbàárà tí wọ́n ti ń san án fún owó, tí wọ́n sì ń sọ fún ẹni tó bá pàdánù owó náà pé kó ra káàdì náà nínú ilé ìtajà kan, kí wọ́n sì tún kà á fún ẹni tó ń ṣe é.

Àmì Ìránnilétí àti Àmì Ìránnilétí

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn nǹkan tó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí wọ́n bá ń kọ́kọ́ ṣe àdánwò lọ́nà tó yàtọ̀ síra, àwọn àmì tó máa ń jẹ́ ká mọ̀ pé àwọn èèyàn ti ń kọ́ àdánwò lọ́nà tó yàtọ̀ síra sábà máa ń wà:

  • Ìbáwọ̀ tí a kò béèrè: Tí o kò bá wọlé lọ́tẹ́tẹ́sì tàbí ìdìbò, gbogbo ìsọfúnni tó sọ pé o ti ṣẹ́gun ni ó dájú pé ó jẹ́ èké.
  • Àwọn ìbẹ̀wò owó ní àtẹ̀lẹ̀ṣẹ̀: Àwọn lọ́tẹ́yín tó bá òfin mu kò ní béèrè fún àwọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀
  • Ìṣòro pàjáwìrì tàbí ìnira: Àwọn apẹ̀yìndà sábà máa ń dá àsìkò tí kò tọ́ sílẹ̀ bí pè ní èrè rẹ láàárín wákàtí 24 láti dí ọ lọ́wọ́ láti ronú lọ́nà tó yẹ.
  • Ìbéèrè fún ìsọfúnni tí ó léwu: Ìbéèrè fún àkọsílẹ̀ báńkì rẹ, nọ́ńbà Ààbò Àjọ tàbí ìsọfúnni nípa káàdì ìrìwò rẹ lórí imeeli tàbí tẹlifóònù jẹ́ àríkọ́kú.
  • Ọ̀rọ̀ ọ̀rọ̀ àti ọ̀rọ̀ ọ̀rọ̀ sísọ tí kò dára: Bó tilẹ̀ jẹ́ pé kì í ṣe gbogbo ìgbà ni ọ̀rọ̀ náà máa ń rí bẹ́ẹ̀, ọ̀pọ̀ àwọn ọ̀rọ̀ ìtannijẹ ló ní àṣìṣe èdè tó ṣe kedere tàbí àlàyé tí kò wọ́pọ̀.
  • Kò sí ìsọfúnni nípa ìdíje náà: Olùfipín kò lè fúnni ní ìsọfúnni nípa ìgbà tí o ti wọlé tàbí bí o ṣe wọlé, tàbí kí wọ́n fúnni ní ìdáhùn tó ṣókùnkùn nígbà tí wọ́n bá béèrè ìbéèrè.
  • Ṣíṣàwọ́ nípa àwọn ọ̀nà tí kò ṣeé ṣe láti tọ́jú: Àwọn ìbéèrè fún ìléwó owó, káàdì ẹ̀bùn, owó ìrẹ̀lẹ̀, tàbí káàdì yípo owó ni àwọn àmì àbùdá ti ìwà ìbàjẹ́.
  • Àkọlé àwòrán: O ko le gba lọ́tẹ́yín tí o kò ti wọlé rí, pàápàá lọ́tẹ́yín tí o kò ti wọlé rí.

Àwọn Àṣà Ìṣirò Tí Àwọn Alátùn-únlò Ọ̀rọ̀ Ń Ṣe

Láti túbọ̀ lóye àwọn àmì yìí, ó máa ń ṣe wá láǹfààní láti mọ àwọn ìlànà nípa ẹ̀mí tí àwọn oníwà ìbàjẹ́ ń lò:

  • Àbájáde àìtó: Ṣiṣe pe ipese naa dabi ẹni pe o ni opin tabi ni akoko kan nikan.
  • Iṣiyemeji aṣẹ: Ṣiṣoju awọn ajo ti a mọ daradara tabi awọn ile-iṣẹ ijọba.
  • Ìdáa: Ṣíṣe àmì kékeré kan (bí ẹ̀bùn lọ́fẹ̀ẹ́ tàbí imeeli tí ó sọ ìdùnnú) láti mú kí ẹni tó kú náà rí i pé òun ní ojúṣe.
  • Ẹ̀rí àjọ̀pọ̀: Ṣàpèjúwe àwọn tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀

Tó o bá mọ àwọn ọ̀nà yìí, ó lè jẹ́ kó o máa ronú lọ́nà tó dáa tó o bá ń ṣe ohun tó lè mú kó o hùwà ìbàjẹ́.

Bí O Ṣe Lè Dáàbò Bo Ara Rẹ

Tó o bá ń ṣe àwọn nǹkan tó máa jẹ́ kó o lè borí ìbẹ̀rù tí wọ́n máa ń ṣe é, wàá lè dín ewu tó wà nínú kéèyàn máa ṣe ohun tó máa mú kó o di ẹni tí wọ́n ń fi àtẹ́ lu lothé kù.

Ṣàyẹ̀wò Orílẹ̀-Èdè

Má ṣe gba ìsọfúnni nípa ìsọfúnni tó jẹ́ ẹni tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹ̀

Má Ṣe Fọwọ́ Pàtàkì Mú Ìsọfúnni Rẹ

Máa ṣe àṣírí sí àwọn ọ̀rọ̀ tó o bá ní nípa ọ̀ràn owó àti ti ara rẹ. Má ṣe sọ fún ẹnikẹ́ni nípa ẹ̀rí tó o ní nípa ètò ààbò, àkọsílẹ̀ àkọsílẹ̀ báńkì, ẹ̀rí káàdì ìfowówówọ́ tàbí ìsọfúnni ìdìbò, àyàfi tó o bá dá a lójú gan-an pé ẹni tó ń gba owó náà ni ẹni tó o sì ti bá pàdé.

Máa Ṣọ́ra Nínú Ìkànnì Ìkànnì

Ẹ má ṣe máa ṣiyè méjì nípa àwọn ìpolówó ọjà orí Íńtánẹ́ẹ̀tì tó ń ṣèlérí pé àwọn á ṣẹ́gun lọ́tẹ́yín tó rọrùn. Àwọn oníwà ìbàjẹ́ máa ń dá àwọn ojúewé tí kò tọ́ sílẹ̀ tí wọ́n dà bí ojúewé lọ́tẹ́yín tó ṣe pàtàkì. Ẹ máa ṣàyẹ̀wò àkọsílẹ̀ URL náà dáadáa nígbà gbogbo láti rí àṣìṣe ọ̀rọ̀wé, àfikún àkànṣe àkànṣe, tàbí àìtọ́ sí HTTPS. Ẹ fi ohun èlò antivirus àti ohun èlò aṣòdì tó dára lélẹ̀, kí ẹ sì máa mú un mọ́jú láti rí àwọn ìfilọ́ tàbí àwọn ìsọfúnni tí kò dára.

Máa Lo Àwọn Ìfọ̀kànbalẹ̀ Tó lágbára àti Ìfọ̀kànbalẹ̀ Tó Wà Nínú Ẹ̀ẹ̀mejì

Tó o bá ń kópa nínú àwọn àtẹ́tẹ́lẹ̀ orí Íńtánẹ́ẹ̀tì tó bófin mu tàbí àwọn eré ìdìpọ̀, lo ọrọ̀ àṣírí kan tó lágbára fún àkọsílẹ̀ kọ̀ọ̀kan.

Ẹ Kọ́ Àwọn Àgbàlagbà àti Àwọn Tó Ń Ṣọ̀fọ̀

Àwọn àgbàlagbà ni àwọn tí kò báà mọ̀ pé àwọn ń ṣe àdàkàdekè nínú lothò. Gegebi àjọ AARP Fraud Watch Network, àwọn àgbàlagbà ń pàdánù ọ̀pọ̀ mílíọ̀nù lódọọdún nítorí àwọn àdárò àti ìdìbò lothò.

Ẹ Ẹ Jẹ́ Kí Àwọn Èèyàn Sọ Pé Wọ́n Ti Ṣẹ̀tàn

Ti o ba pade ẹtan ere-ije kan, ṣe ijabọ si awọn alaṣẹ lẹsẹkẹsẹ. Ni Amẹrika, o le ṣetan ẹdun pẹlu portal ReportFraud.ftc.gov.The Better Business Bureau (BBB) Scam Tracker tun gba ati pin awọn ijabọ ẹdun. Fun awọn ẹtan kariaye, kan si ile-iṣẹ aabo alabara orilẹ-ede rẹ tabi ile-iṣẹ ẹdun ti Internet Crime Complaint Center (IC3) FBI (FBI).

Máa Fi Àwọn Ohun Tó O Ṣe Ṣàkọsílẹ̀

Kódà tó o bá ò bá ti di ẹni tó ń ṣòfò, máa fi àwọn ìsọfúnni tó ń fa ìtannijẹ (ìmeeli, àwọn ìsọfúnni, àwọn nọ́ńbà ìsọfúnni tó ń jẹ́ kí ẹni tó ń pè é mọ) pa mọ́, kó o sì sọ nípa wọn.

Ohun Tó O Lè Ṣe Tó O Bá Ti Di Ẹrú

Tó o bá rò pé àdàkàdekè lọ́tọ̀ọ̀tọ̀ ló mú kó o ṣubú, ó ṣe pàtàkì pé kó o ṣe ohun tó yẹ kó o ṣe kí ìyọnu tó jẹ ẹ́ dín kù kí o sì tún lè ṣàtúnṣe.

Ẹ Fòpin Sí Gbogbo Ìjùmọ̀sọ̀rọ̀

Ẹ má ṣe dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì dá sí àwọn ìjíròrò, ẹ má sì jẹ́ kí wọ́n máa ṣe nǹkan míì.

Ẹ̀rí gbogbo nǹkan

Máa kọ gbogbo ìsọfúnni tó o bá ní, títí kan àwọn àwòrán àwòrán tó o fi ń rí àwọn ọ̀rọ̀, àwọn ẹ̀dà àwọn lẹ́tà ìsọfúnni, àwọn àkọsílẹ̀ lórí fóònù, àwọn ìwé ìgbawọ́ àti àwọn ẹ̀rí míì.

Fún Báńkì Rẹ àti Àwọn Ilé Ìfẹ̀ẹ́ Rẹ Lóye

Tó o bá fúnni ní ìsọfúnni nípa báńkì tàbí káàdì ìfowówówó, jọ̀wọ́ kàn sí báńkì rẹ tàbí ilé iṣẹ́ tó ń fúnni ní káàdì ìfowówówó láìpẹ́. Wọ́n lè fi ìkìlọ̀ ìfọ̀rọ̀rora-ẹni-nìkan sí àkọsílẹ̀ rẹ, kí wọ́n dáwọ́ àwọn ìṣẹ́ kan dúró, kí wọ́n sì ràn ọ́ lọ́wọ́ láti dá ẹ̀bi àwọn owó tí kò bá láṣẹ lé. Tó o bá lo iṣẹ́ ìfowówówó orí kòkòrò bíi Western Union tàbí MoneyGram, kàn sí wọn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ àwọn ìfowó orí kan lè yí padà tí wọ́n bá sọ̀ ọ́n padà ní kíá.

Fi Ìròyìn Ẹ̀rí sí Ọ̀gá Ìpínlẹ̀

Bó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ọlọ́pàá kì í lè rí owó gbà lọ́wọ́ àwọn èèyàn, síbẹ̀ ìròyìn kan máa ń jẹ́ kí àwọn ẹ̀ka ọ́fíìsì rí i pé àwọn èèyàn ti rí owó gbà.

Ìròyìn fún Àwọn Ètò Àpapọ̀

Ni Amẹrika, ṣe ijabọ ẹtan si FTC lori ayelujara ni ReportFraud.ftc.gov tabi nipa pe 1-877-FTC-HELP. Fun awọn ẹtan ti o ni ipa lori intanẹẹti, kọ ẹdun kan si IC3.

Ṣàyẹ̀wò Àkànṣe Ìṣeyọrí Rẹ

Ti o ba pin alaye ti ara ẹni bi nọmba Aabo Awujọ rẹ, gba ijabọ kirẹditi ọfẹ rẹ lati ọdọ AnnualCreditReport.com ki o si ṣe atẹle rẹ fun eyikeyi awọn iroyin ti ko ni aṣẹ tabi awọn ibeere. Ronu nipa fifi itaniji isẹgun tabi idaduro kirẹditi pẹlu awọn ile-iṣẹ kirẹditi pataki mẹta (Equifax, Experian, TransUnion). Itaniji isẹgun jẹ ki o nira fun awọn olè idanimọ lati ṣii awọn iroyin ni orukọ rẹ, lakoko ti idaduro kirẹditi n ṣii faili kirẹditi rẹ patapata.

Máa Wá Ìtìlẹ́yìn Nínú Ìmí Ẹ̀dùn

Àwọn tí wọ́n ti ṣe ẹ̀tàn sábà máa ń ní ìtìjú, ìbínú àti àníyàn. Àwọn ìmí èwe wọ̀nyí jẹ́ ohun tó wọ́pọ̀. Rò ó wò pé o lè bá agbófinró kan sọ̀rọ̀ tàbí kó o dara pọ̀ mọ́ ẹgbẹ́ olùrànlọ́wọ́ fún àwọn tí wọ́n ti ṣe ẹ̀tàn. Àwọn àjọ bíi Àjọ́ Ìsọfúnni fún Ìsọfúnni nípa Ìwà Ìbàjẹ́ ti AARP ń pèsè àwọn ìsọfúnni àti àwọn ohun ìní tí a ṣe fún àwọn àgbàlagbà tí wọ́n ti ṣe ẹ̀tàn.

Àwọn Àpẹẹrẹ àti Ìwísí Tó Wà Láyé Tòótọ́

Awọn ẹtan ere-ije ti o wa ni ilu Florida jẹ ẹtan $ 500,000 fun awọn oṣu diẹ nipasẹ awọn alaigbọwọ ti o gbagbọ pe o ti ṣẹgun ere-ije kan ti Ilu Kanada ati pe o nilo lati san owo-ori ati awọn owo-ori ni igbagbogbo. Awọn olufaragba nigbagbogbo ni a fa lati gbagbọ pe wọn wa ni sisan kan nikan lati gba ẹbun wọn, nitorinaa wọn n tẹsiwaju lati firanṣẹ owo.

Ọ̀ràn mìíràn tún kan ètò tí wọ́n ń ṣe lórílẹ̀-èdè náà lórí ìsọfúnni lórí tẹlifíṣọ̀n tó ń tan ẹgbẹẹgbẹ̀rún àgbàlagbà ará Amẹ́ríkà jẹ́ fún ohun tó lé ní mílíọ̀nù mẹ́ta dọ́là nípa fífi ìlérí wọn ṣẹ́gun àtẹ́tẹ́lẹ̀ kan tó ń béèrè owó ìtọ́wọ́.

Láfikún sí orílẹ̀-èdè Amẹ́ríkà, Ìgbìmọ̀ Tó Ń Bójú Tó Ìdárayá àti Àwọn Olùbánilò ní Ọsirélíà sọ pé àwọn ará Ọsirélíà pàdánù ohun tó lé ní mílíọ̀nù mẹ́rin ó lé mẹ́rin dọ́là nítorí ìfipín tí wọ́n ṣe nínú àtẹ́tẹ́tẹ́ àti ìdìbò lọ́dún 2022.

Àwọn àpẹẹrẹ yìí ń tẹnu mọ́ bí ìfòyemọ̀ àti ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀ ìjìnlẹ̀

Ìdáhùn

O lè ṣe ohun tó máa mú kó o ṣe ohun tó o rò pé ó dáa jù láti sọ pé òótọ́ ni, ó ṣeé ṣe kó jẹ́. Kò sí àtẹ́tẹ́tẹ́ tí kò bá òfin mu tó máa béèrè pé kó o san owó àtẹ̀síwájú, kó o fi ìsọfúnni nípa owó rẹ ránṣẹ́ lórí imeeli, tàbí kó o ṣe ohun tó máa mú kó o ṣe ìpinnu tó le. Jẹ́ kí o mọ̀, kó o máa ṣe àríyànjiyàn, kó o sì máa ṣàyẹ̀wò ohun tó ń jẹ ẹ́ lọ́kàn.